Wojciecha Chmielarza raczej nie trzeba nikomu przedstawiać – to jeden z najzdolniejszych współczesnych polskich autorów kryminałów i thrillerów psychologicznych. Jego trylogia o komisarzu Jakubie Mortce rozrosła się już do siedmiu tomów i nic nie zapowiada końca serii, z czego – jak każdy fan Autora – bardzo się cieszę. Znakomite "Żmijowisko" doczekało się nawet serialowej ekranizacji, a w najnowszej "Złotowłosej" Chmielarz kontynuuje swój charakterystyczny styl: łączy zawiłą zagadkę z pogłębionym portretem psychologicznym postaci i ostrą diagnozą społeczną. Nie boi się pokazywać bohaterów niejednoznacznych, "połamanych", a wręcz antypatycznych.
Zarys Fabuły: Zemsta po latach
Młoda kobieta, Urszula, zostaje napadnięta i porwana w warszawskim Parku Szczęśliwickim przez... niedźwiedzia. Gdy odzyskuje świadomość w piwnicy domu na odludziu w okolicach Augustowa, nie może pojąć, skąd w środku metropolii wziął się drapieżnik. Szybko okazuje się, że "niedźwiedziem" jest "Miś" – silny jak tur, ale niepełnosprawny intelektualnie syn "Pani Licznik" (Felicji Kłabackiej), która niegdyś uczyła Ulę matematyki w liceum.
Urszula szybko przekonuje się, że nie jest to zwykłe porwanie dla okupu. Felicja, śmiertelnie chora na nowotwór, postanowiła zmusić Urszulę, by ta po jej śmierci zajęła się jej sparaliżowanym mężem Jerzym oraz synem. Ma to być okrutna pokuta za zniszczenie ich rodziny – Felicja obwinia bowiem Ulę o samobójstwo swojej córki, Agaty, która przed laty była dręczona w szkole przez Urszulę i jej koleżanki.
Równolegle toczą się dwa inne, równie istotne wątki:
- Tadeusza (narzeczonego Urszuli): Po zaginięciu dziewczyny staje się on ofiarą brutalnego internetowego linczu. Społeczeństwo i media wydają na niego wyrok, oskarżając go o morderstwo mimo braku jakichkolwiek dowodów.
- Krzysia: Nastolatka z biednej rodziny mieszkającej w sąsiedztwie willi, w której więziona jest Ula. Chłopak zmaga się z hejtem rówieśników wytykających mu ubóstwo. Gdy przypadkiem odkrywa miejsce przetrzymywania Urszuli, zamiast iść na policję, kontaktuje się z Tadeuszem – skuszony wysoką nagrodą, która pozwoliłaby mu kupić markowe ubrania i zdobyć serce ukochanej.
Bohaterowie: Ofiary, które stają się katami
Postaci w "Złotowłosej" wymykają się prostym ocenom. Na początku współczujemy porwanej dziewczynie, jednak retrospekcje rzucają na nią zupełnie inne światło. Poznajemy ją jako szkolną dręczycielkę, która z zazdrości i własnych kompleksów (wynikających z presji ojca) niszczyła życie Agacie, aż doprowadziła ją do samobójstwa.
W tym kontekście "Pani Licznik" przestaje być jednoznaczną antagonistką. To matka zaślepiona bólem po stracie dziecka i śmiertelnie chora żona, którą opętał strach o przyszłość niesamodzielnej rodziny. Felicja jest bezwzględna i przerażająca w swoim planowaniu. Jej mąż, Jerzy, sparaliżowany w wyniku wypadku, który sam spowodował pod wpływem alkoholu, czuje się więźniem we własnym ciele i nawiązuje z Urszulą specyficzną więź. Z kolei "Miś", wielki mężczyzna o umyśle dziecka, jest jedynie narzędziem w rękach matki, choć budzi w porwanej największy fizyczny lęk.
Postać Tadeusza to z kolei studium egocentryzmu. Chmielarz pokazuje, jak łatwo we współczesnym świecie "zaszczuć" człowieka na podstawie domysłów. Tadek chce odnaleźć narzeczoną, ale nie kieruje nim miłość, lecz desperacka chęć oczyszczenia własnego imienia przed opinią publiczną.
Każda z postaci w tej powieści stanowi niezbędny element układanki – bez nich nie byłoby pełnego obrazu tej historii. Co do wątku Krzysia i jego motywacji finansowej, nie uważam go za aż tak mroczny. Sam dorastałem w biedzie, ale na moje szczęście nie było wtedy internetu, a u większości moich rówieśników również się nie przelewało. Dzięki temu łatwiej jest mi zrozumieć motywację tego chłopaka. Myślę, że próba zdobycia nagrody za odnalezienie Urszuli jest o wiele bardziej akceptowalna moralnie niż np. włamanie czy kradzież. Dla niego to po prostu jedyna szansa na zmianę swojego statusu w brutalnym świecie rówieśników.
Podsumowanie
Wojciech Chmielarz zaserwował nam mroczny i duszny thriller psychologiczny. Zło w tej książce ma wiele twarzy, a za błędy młodości płaci się najwyższą cenę. Autor mistrzowsko splata wątek osobistej zemsty z krytyką społeczną, punktując szkolny i internetowy hejt oraz analizując winę, która nigdy nie przedawnia się w ludzkiej pamięci. Ofiara nie jest tu krystaliczna, a oprawca ma – we własnym mniemaniu – racjonalne powody, by wymierzać sprawiedliwość. To lektura, która zostaje w głowie na długo po przewróceniu ostatniej strony.
W cyklu "Ostatnio przeczytałem" chciałbym się dzielić z wami refleksjami na temat przeczytanych (lub odsłuchanych) książek. Kryminały i powieści sensacyjne są mi zdecydowanie najbliższe, ale często sięgam po political-fiction albo książki dokumentalne, biogramy czy wspomnienia.